گاهشماری دیلمی و نوروزِبَل

گاهشماری رایج میان مردم دیلمان – گیلان از پایه وابسته به گاهشماری باستانی ایرانی یعنی یزدگردی قدیم بوده است. سال شماری یزدگردی قدیم بنابر روایات ایرانی و همچنین محاسبات نجومی کهن ترین سالشمار ایرانی محسوب می شود. گاهشماری باستانی دیلمی از دوران کهن تا زمان انتخاب یک روز کبیسه به نام « ویشک » و نگه داشتن آن گاهشمار مورد استفاده مردم و حاکمان این منطقه بوده است و سالی « گردان » محسوب می شد.در ابتدا آغاز سال در بهار و همان آغاز بهار ( زمان عبور زمین از نقطه اعتدال بهاری ) قرار داشت و در هر 4.1315068 سال یک روز از مبدا اعتدال بهاری فاصله می گرفت. این چرخش تا 929 سال ادامه داشت و در آن زمان سرِ سال 225 روز از مبدا فاصله گرفته بود و به نیمه تابستان رسید ( زمان خرمن و برداشت فرآورده های دامی و کشاورزی ). این هنگام مناسب ترین زمان برای مردم در پرداخت مالیات و خراج به حاکمان بود. از این رو با انتخاب یک روز کبیسه مبادرت به ثابت نگه داشتن سال در این روز ورزیدند و انجام این کار نخستین تجربه و اقدام در انتخاب سال و مبدا خراجی در گاهشماری های ایرانی بوده است.

بر این اساس مردم دیلمان با انتخاب یک روز کبیسه در هر چهار سال به نام « ویشک » سال را در همان جا که بود نگاه داشتند و این مبدا به عنوان مبدا جدید گاهشماری دیلمی انتخاب گشت که دقیقاً برابر است با:

روز دوشنبه ، هرمزد روز (اولین روز) از سال 5454 باستانی ( یزدگردی قدیم ) و 71082 روز پیش از مبدا هجری شمسی [ گاهشماری باستانی مردم مازندران و گیلان- نصراله هومند]

به گفته آقای عبدالرحمن عمادی- محقق و پژوهشگر برجسته در زمینه گاهشماری – مراسم آغاز سال جدید (نوروزِبَل) به طور متغیر، وابسته به محل برگزاری و نحوه قرار دادن 5 روز کبیسه بین 13 تا 17 مرداد برگزار می شد، اما طبق محاسبات علمی آقای نصراله هومند در کتاب « گاهشماری باستانی مردم مازندران و گیلان » روز دقیق آن 17 مرداد ماه سال هجری شمسی است.

نکته جالب توجه در انتخاب این روز این است که این انتخاب نه بر پایه یک رویداد سیاسی و یا مذهبی که یک رخداد مردمی و کاملاً علمی است. آنگونه که گفته شده است دلیل اصلی آن راحتی مردم کشاورز، دامدار و صنعت گر در دادن خراج سالانه بوده است.

خرده گیران ایرادی در باب عدم تطابق مبدأ سال دیلمی با مبدأ نوروز ایرانی می گیرند که برای آن پاسخ هایی وجود دارد:

1- آغاز سال درصد بالایی از مردم دنیا یعنی مسیحیان در سوز و سرمای زمستان است و این که آغاز سال در چه فصلی باشد درگیر هیچ قاعده ای نیست؛

2- نوروزی که در اعتدال بهاری توسط تمام کشور های منطقه نوروز ( ایران- افغانستان- تاجیکستان – هند و…) جشن گرفته می شود ، با نوروزبل دیلمی که آغاز سال دیلمی است تفاوت داشته و دارای دو هویت متفاوتند، اولی جشن طبیعت و ریشه در اساطیر آریایی دارد و می تواند مبدأ تحویل سال قرار گیرد یا نگیرد، چنانچه در هند و تاجیکستان و یا ترکیه مبدأ سال همان اول ژانویه است اما همچنان جشن نوروز نیز برگزار می شود، و دومی جشنی برای آغاز سال دیلمی که ریشه در فرهنگ و باور کهن اقوام بومی منطقه و بعد تر، مناسبات تولیدی منطقه جنوبی دریای کاسپین دارد.

این مطالب شرح کوتاهی بر گاهشماری گالشی ( دیلمی ) بود که از مقاله یکی از دوستان بسیار عزیزم آقای « امین حسن پور » با اجازه ایشان برداشت شده بود. در ادامه مطلب می توانید فایل pdf کامل در مورد روز ها، ماه ها ، تبدیلات بین گاهشماری دیلمی و گاهشماری های دیگر، مراسم ها و…. را که توسط آقای حسن پور جمع آوری شده را دانلود کنید.

http://vargir.persiangig.com/document/saalshomaari.pdf

برای اطلاعات جامع تر در مورد فرهنگ و آداب و رسوم گیلانیان می توانید به سایت www.varg.ir مراجعه کنید.

امیدوارم مطالب نوشته شده مفید واقع شده باشد

با تشکر

صمد بابایی روشندلند ان-تاجیکستانوسط تمام کشور های منطقه نوروز ( ایران-و سرمای زمستان است و این که آغاز سال در چه فصلی باشد درگیر هیچ قاعده ا

مرداد 1387